TERMİNOLOJİ

Tam akışlı (Full-flow) filtre

Sistemdeki bütün yağın filtre üzerinden geçmesi uygulamasıdır

By-pass filtre, kısmi akışlı filtre

Sistemde dolaşan yağın bir kısmının sistem dışına çıkarak by-pass filtreden geçmesi ve doğrudan tanka geri döndürülmesidir

Yüzey filtreleme (Surface filtration)

Kıvrımlı kağıt filtre elemanlarında yağ kağıdın bir yüzeyinden girip öbür yüzeyinden geçer.

Derinleme filtreleme (Depth filtration)

Filtre elemanı, filtre kağıdının rulo şeklinde belirli bir  gerilimde sarılması ile oluşur. Yağ filtreleme sürecinde sargılar içerisinden derinlemesine geçerek sargılar arasında kir parçacıklarının tutulması ile temizlik sağlanır.

SORULAR

Yağ ömrü uzatılabilir mi? Yağ için kullanım ömrünü belirleyen yağ üretici firmaları değil makine üreticileridir. ÖRNEK OLARAK: Bir ekskavatör normal koşularda kullanıldığı zaman 1000 saate yağ değişimi gerekli görülüyorken, bu makineye kırıcı takılması halinde aynı tip yağ için yağ ömrü 500 saat olarak öngörülür.

İş makinelerinde kullanılan yağlar endüştriyel uygulamalarda da kullanılırlar ve bu yağlar 1000 saatin çok üzerinde kullanılırlar.

Yağ üreticileri tip testlerini aşırı sıcaklık ve çok yüksek basınçlar altında denerler ve bu yağların en az özelliklerini tam olarak kaybetmeden 6000 saat dayandıklarını gururla öne sürerler. Daha yüksek vasıflı ve yüksek viskozite endeksli yağlar daha uzun süre dayanabilirler.
Yağ ömrünü belirleyen faktörler nelerdir?

- Yağ üreticisinin belirlediği kriterler: Viskozite, asitlenme, yağda su miktarı

- Makine üreticisinin belirlediği kriterler: partikül kirlenmesi

Genel olarak yağın fiziksel ve kimyasal özellikleri tükenmeden çok önce yağlar kirlenme nedeniyle değiştirilmek zorunda bırakılırlar. 

Yağ ömrünün uzaması gerçeğinin altında yatan bu kirliliğin giderilerek yağın normal ömrü süresince kullanılmasını sağlamaktır. Bkz:Yağ ömrüne etki eden faktörler ve yağ değişimi (Yağ Hakkında sayfası)
By-pas filtre uygulaması nedir? Hidrolik ve yağlama sistemlerde dolaşımdaki yağın tamamı sistemin kendi filtresi üzerinden geçerken BY-PASS (Kısa-kesme, köprüleme) uygulamasında yağın küçük bir kısmı sistemden alınarak BY-PASS filtre üzerinden süzülerek yağ tankına geri döndürülür. 
2-mikronluk filtreler neden sisteme orijinal filtre olarak takılmazlar Filtrenin süzme hassasiyeti arttıkça filtredeki basınç düşümü de artar. Filtre tıkandıkça bu basınç düşümü daha da büyür. Bu nedenle yüzey filtreleme yapan bir alışılagelmiş filtre yerine 2 mikron by-pass filtreyi TAM AKIŞLI (FULL FLOW) olarak kullanmak için çok daha büyük bir filtreleme yüzeyi oluşturmak gerekir. Bu yüzden bu filtreler BY-PASS olarak kullanılırlar.
2 mikron By-pass filtre uygulandığında ne kadar bir kapasite yeterli olur? 2 mikron by-pass filtreleme sistem kapasitesi, makinedeki yağ tankı kapasitesine göre seçilir. By-pass sistem küçük debilerde üzerine aldığı yağı temizleyerek doğrudan tanka verir ve en fazla birkaç gün içerisinde sistemdeki tüm yağ ince mertebede temizlenmiş olur.

Eğer yağ depodan alınıp süzüldükten sonra aynı depoya veriliyorsa bu durumda genel bir kural olarak  depo kapasitesinin 7-8 katı kadar bir yağ miktarının ince by-pass filtresi üzerinden akışının sağlanması gerekir.

Off-line uygulamada bir depodan alınıp ayrı bir temiz yağ deposuna veriliyor ise bu durumda tüm yağ bir pasoda temizlenmiş olur.

Kapasite ayarlaması çok önemlidir ve filtre tedarikçisinin tavsiyelerine göre davranmak gerekir.
Hidrolik sistemde ON-LINE olarak uygulamada nereye bağlantı yapılmalıdır? Makinenin mümkünse, veya yağ numune alma noktalarından veya basınç ölçme noktalarından, veya dönüş hatlarından yağ alınmalı, asla fonksiyon devrelerinden veya pilot devrelerden yağ alınmamalıdır. 
Makine üreticileri neden 2 mikron filtre takmazlar? Örnek olarak 30 tonluk bir iş makinesinde dakikada akan yağ miktarı 450-500 litredir. Bu kadar yağın filtreden geçmesi halinde by-pass filtre sayısını çok fazla tutmak gerekir.
Derinleme filtre ile yüzey filtreleme arasında fark nedir? Yüzey filtreleri yağın bir yüzeyden öbür tarafa geçmeleri sırasında kir parçacıkları ile dolarlar. Filtre öncesinde basınç yükselir ve bu parçacıkları eleman gözenekleri içerisinden geçmeye zorlar, eleman delinir ve TÜNELLENME denen olay meydana gelir. 

Derin filtrelemede kir parçacıkları eleman sargıları arasından geçerken kirleri bıraktıklarından filtre doldukça yağ geçişi daha zorlaşır ve filtre elemanının süzme hassasiyeti artar. Yağ geçişi iyice zorlaştığında elemanı değiştirmek gerekir. Kirler yağ derinlemesine geçerken malzeme sargıları arasında sıkıştığı için TÜNELLENME olayı meydana gelmez.

Öte yandan derinleme filtreleme elemanları rulo sargı özelliği nedeniyle yüzey filtrelere göre çok daha fazla filtreleme yüzey alanına sahiptir ve kir tutma kapasitesi daha yüksektir.

Derin filtrelemede iri kir partikülleri dış kısımda tutulurken ince kirler iç dip sargılarda tutulurlar ve kir partikülleri maksimal mertebede tutulurlar.
Yağ ömrü sonsuza kadar uzatılabilir mi? HAYIR. Bunun için yağın viskozitesi, içerisindeki asitlenme (hidrolik yağlarda TAN, motor yağlarında TBN, yağda su emülsiyonu vb değerlere bakmak gerekir.
Kirlilik yağ değiştirme nedeni midir? Makine üreticileri için EVET; yağ üreticileri için HAYIR.

Yağ üreticileri analizlerinde eğer ancak viskozite ve asitlenme gibi değerler normal sınırlar içerisinde değilse YAĞ DEĞİŞİMİ uyarısı verirler. Eğer bunlar normal değerler içerisinde ise ve kirlilik tespit edilmişse, NORMAL, YAĞINIZI İYİ FİLTRE EDİN şeklinde uyarı verirler.
Uzun ömürlü yağ kullanarak yağ ömrünü uzatabilir miyiz. Ancak eğer filtreleme sisteminizi iyileştirirseniz EVET! Uzun ömürlü yağlar içerisine oksitlenmeyi, deterjanlaşmayı, sıcaklık ve basınca dayanmayı iyileştiren kimyasal katkılar konulmuş yağlardır. Oysa makinelerin belirli aksamı için yağın kirlilik düzeyi önemlidir. Eğer uzun ömürlü yağ kullanıyor ancak yağınızın temizliğini sağlayamıyorsanız yağ kısa sürede NAS 9 üzeri bir kirliliğe çıkar ve bu durumda makine üreticisi için kabul edilebilir sınırlar aşılmış olur. 
Yağ ömrünün uzaması için 2 mikron filtre gerekli midir?  EVET. Yağ analizinde ISO standardı 4 mikron, 6 mikron ve 14 mikron kademelerinde, NAS standardı 5-15, 15-*25, 25-50 mikron aralıklarında partikül sayımı yapar. Makine üzerindeki OEM filtreler, ne kadar etkin olurlarsa olsunlar ancak 10 mikronu süzebilirler. Yani yağda 10 mikron altı partiküller belirli sınırı aştığı zaman o yağ makine komponeleri için kabul edilmez bir yağ haline gelir. Örneğin yağ analizi 14 mikron ve üzeri için ISO veya NAS ölçeğinde SIFIR kirlilik gösterse bile düşük mikronlarda (15 mikron altı) kirliliğin NAS9 veya ISO 19 kademesi  üzerine çıkması durumunda BU YAĞ MAKİNE İMALATÇISI İÇİN KİRLİ BİR YAĞDIR.

Bu nedenle yağ ömrünü uzatabilmek için MUTLAKA 2-10 mikron arası partikülleri tutabilme hassasiyetinde filtreler kullanılması gerekir.
Varilden çıkan yağ ideal temizlikte midir? HAYIR! Varilden dökülen yağların sınır kirlilik derecesinde olduğu meraklı herkes tarafından bilinir. Bu yağlar NAS9 veya daha kirlidir. Bazı bilinçli imalatçılar (iş makineleri veya hassas tezgah) makinelerine yeni yağ koyarken ince filtrasyona tabi tutarlar. Öte yandan depolama sistemlerinde (sabit tank, araç yağ tankı vb) kirlilik ve su bulunması bu
Yağ değiştirerek makine yağını tamamen temizlemiş olur muyuz? HAYIR! Makinede kullanılan yağı yaklaşık %20 ile %30'ı tesisatta (silindirlerde vb) kalmaktadır. Örneğin 30 tonluk bir ekskavatörde sisteme konulan yağ 300 litre kadar iken yağ tankı 230 litre kadar yağ almakta ve bu kadar yağ değiştirilmektedir. Bu durumda konulan 230 litre yağ önceden kalan 50-60 litrelik kirli yağ ile karışmaktadır. 70-80 ton ekskavatörde bu oran %45'i bulmaktadır. Yani makineye koyduğunuz yeni yağ (ki bu yağ da NAS 8-9 mertebesindedir) tesisattaki eski yağ ile kirlenerek daha baştan kirlilik sınırını zorlamaktadır.
Yağ temizliği makine için ne kadar önemli? Makinenin uygulama alanına ve üzerinde kullanılan donanımın hassasiyetine bağlı olarak değişir. Örneğin eğer sistemde dişli pompa kullanılıyor ise NAS 9-10 kirliliğine kadar müsaade ediliyorken, pistonlu pompa kullanılması halinde NAS8 üzeri kirlilikteki yağlar tehlikeli olmaktadır. Servo valf kullanılan sistemlerde izin verilen azami kirlilik NAS6'dır.
Yağda su bulunması nasıl etki yapar? Selüloz elemanlı filtrelerde su filtre elemanlarını çabuk bozar. Derinleme filtre sisteminde selüloz eleman yüzey oranı çok daha yüksek olduğu için %0,5 oranında suyu tutabilirler. Ancak su, selüloz elemanlarda şişme vu çarpılmalara ve kırılmalara neden olduğunda eleman ömrü biter.

Bu durumlarda özel su tutucu filtreler de kullanmak gerekir. Bu, yağ filtre eleman ömrünü uzatacaktır.
Motor yağ ömrü uzatılabilir mi? EVET! Motor yağlarında hidrolik yağlardan farklı olarak yüksek sıcaklık altında çalışırlar ve yakıttaki kükürt nedeniyle kurumlaşma oluşur. Yakıttaki kükürt oranı arttıkça, ayrıca motorda aşınmalar fazlalaştıkça kurumlaşma artar ve yağ daha erken değiştirilir. Yurt dışında 500 saat olarak verilen süre Türkiye'de (Eurodizel uygulaması öncesi) 250 saat olarak uygulanmaktadır. Kirliliğin (havadan gelen silisyum ve aşınma metalleri) bu kurum ile karışması sonucu yataklarda zımpara gibi aşındırmayı artırır. Oluşan kurum yağ viskozitesini de artırdığından yağ daha fazla ısınır ve özellikleri daha erken bozulur.

Motorlarda kullanılan OEM filtreler ince kurumu tutamazlar ve bu nedenle yağ çamursu bir görüntü alır. Motor yağının 3 mikron by-pass filtre ile süzülmesi sonucu ince partiküller yanı sıra kurumun da tutulması, yağ ömrünü uzattığı gibi yatak ömrünü ve OEM yağ filtresinin ömrünü de uzatır. 
Motor yağ uygulamalarında tehlike yaratır mı? Eğer dikkatli uygulanmaz ise, EVET! Motor yağı zaten miktar olarak çok fazla değildir ve yağlama yağının aşırı oranda by-pass olarak çekilmesi, yağlama işlevine zarar verebilir. Bunun için yataklara ve türbokompresöre giden yağlama yağı alınmamalı, çok küçük miktarda yağ alınmalı, dönüş hatlarındaki veya yağlama galerisinde son yataktan sonraki galeriden yağ alınmalıdır. Türbo yağlama yağı dönüş hattına ASLA BAĞLANMAMALIDIR. Kapasite ayarlaması için tedarikçi ile birlikte çalışılmalıdır.
Yağ temizliğinin makine ömrü ve arıza oranı üzerinde önemli etkisi var mıdır? KESİN OLARAK EVET! Hidrolik sistem arızalarının %80 nedeni kirli yağ kullanılması nedeniyledir. İngiliz Hidromekanik Cemiyetinin 3 yıl süren araştırmasına göre yağ temizliği 2-3 kademe iyileştirildiği zaman makine ömrü 2 kat uzamaktadır. 10 mikron üzeri kirlilik sistemde tıkanmaya neden olurken 10 mikron altındaki kirlilik çalışan dar toleranslarla çalışan komponeler arasına girerek aşınmalara ve fonksiyon zayıflamalarına neden olmaktadır. Örnek olarak bir pistonlu pompanın aşınması halinde önemli fonksiyon ve verimlilik kayıpları meydana gelir ve mutlaka revizyona alınması gerekir (bir pistonlu pompa revizyonu 10-20 bin TL tutar).
On-line temizlik mi off-line mı? Yağlar on-line olarak sürekli temizliğe tabi tutulabildikleri gibi off-line olarak da bakım dönemlerinde veya makul aralıklarla dışarıdan temizlenebilirler. On-line filtrasyon yapılması halinde tüm sistemde sürekli bir temizlik sağlanarak komponeler aşınmadan ve tıkanmadan korunduğu gibi aracın-makinenin OEM filtrelerinin de ömürlerinin uzaması sağlanır (2 mikron temizlenen yağ 10 mikron OEM filtre üzerindeki kir yükünü de ortadan kaldırmış olacaktır). Öte yandan kirlenen yağ daha çok ısınacağından ve yağın normalden daha sıcak ortamda çalışması yağın fiziksel özelliklerinin tükenmesini hızlandıracağından yağ ömrünün uzaması da garantiye alınmış olur. 
Yakıt temizliği neden önemli Yakıtta kirlilik ve su bulunması çok önemli bir faktördür ve yakıt sistemi elemanlarının (pompa, enjektör, filtre) aşınmasına ve tıkanmasına neden olur.
EURODİZEL temiz yakıt mıdır?  EURODİZEL kükürt oranı 10 ppm (milyonda parçacık) mertebesine düşürülmüş yakıt demektir. Daha temiz yakıt demek değildir. Kükürt 1 mikronun çok altında ağırlıktadır ve filtre sistemleri üzerinde yük oluşturmazlar, yakıtta ergiyik haldedir. Kükürt partikül mertebesinde kirletici madde değildir.
Yakıtta kükürt oranı nasıl etki yapar? Kükürt oranının düşürülme nedeni egzoz emisyonlarının düşürülmesi içindir ve AB, ABD çevre koruma regülasyonlarının geçerli olduğu ülkeler için uygulanmaktadır. Türkiye de bu yönetmelikler kapsamındadır ve mevcut yakıtlalardan EuroDizel olanı 10 ppm altında kükürt oranına sahiptir. Kırsal motorin ise 1000 ppm altında kükürt oranına sahiptir.

Kükürt aynı zamanda yağlayıcı bir amil olduğu için düşük kükürt enjektör ve pompa aşınmalarını artıran bir etki yaratmaktadır. Bunu telafi için yakıt içerisine yağlayıcılığı artırıcı katkılar konmaktadır.

Aşırı yüksek kükürt (10,000 ppm üzeri) buna karşın yakıt sisteminde korozyonu artırır. 2,000 ppm üzeri kükürt egzoz tretman sistemleri (partikül filtreleri, EGR vb) üzerinde korozyon etkisi yapar. Tier 4 uygulamalarda (partikül emisyonlarının sıfıra yaklaştırılması) egzoz tretman aksamının kullanılma zorunluluğu olması nedeniyle ultra düşük (10 ppm ve altı) kükürt kullanımı zorunlu olmaktadır.
Yeni motorlarda temiz yakıt neden önemli Yeni nesil elektronik motorlar emisyon regülasyonlarına uyum zorunluluğu nedeniyle daha yüksek püskürtme basınçlarında çalışırlar ve bunun için pompa ve enjektör sistemleri daha dar toleranslarla imal edilir (3-5 mikron). Yol dışı makinelerde 2000 bar üzerinde basınçlardan bahsedebiliriz. Yakıtın düşük kükürt oranına sahip olmasının yağlayıcılığı azalttığı faktörü de göz önüne alındığında kirliliğin aşınma ve tıkanmalara yol açması, ve motorun performansı üzerinde olumsuz etki yapması açık bir gerçek olarak karşımızda bulunmaktadır. Yeni nesil CommonRail enjektörlerinin aşırı fiyat farkları ve elektronik motorların bakım maliyetlerinin yüksekliği herkes tarafından bilinmektedir.
Garanti konuları Yeni makinelerin garanti kapsamında olması nedeniyle makine imalatçıları bu tür uygulamalara sıcak bakmayabilir ve garantiyi iptal etmek için gerekçe olarak kullanabilirler (sonuçta yağ maliyeti müşteriyi ilgilendiren bir faktördür). Bu durumlarda yağ tankındaki yağa makul periyotlarla off-line filtreleme uygulanarak yağ temizliği sağlanabilir.